hoe 36% van ons geld verdwijnt in beleid over beleid.

De rekening zonder resultaat

€156 miljard en we zijn nog geen stap verder.

Dat is wat het kost om Nederland te besturen in 2024. Niet om te bouwen, niet om te zorgen, niet om te beschermen. Maar om het apparaat draaiende te houden. 

Tussen 2021 en 2024 stegen de apparaatskosten van €129,5 miljard naar €172,8 miljard een stijging van 34% in drie jaar tijd. De sterkste groei sinds 1995. Sneller dan de inflatie. Sneller dan de economie. Sneller dan welk onderdeel van de samenleving dan ook.

Elke Nederlander betaalt €8.720 per jaar aan een overheid die vooral zichzelf bedient.

Feitenkader – De rekening van het apparaat

• Totale overheidsuitgaven: €409 mld (2021) → €498,5 mld (2024) = +22%
• Apparaatskosten: €129,5 mld → €172,8 mld = +34%
• Reële koopkracht burgers: –4,3%
• ❤ Bron: CBS, Rijksfinanciën 2025

Als dit een bedrijf was, zou de directie ontslagen zijn. De  aandeelhouders zouden ingrijpen. Er zou een reorganisatie komen, een nieuwe koers, een focus op resultaat.

Maar dit is BV Nederland. En hier werken andere regels.

De macht van de adviesmaffia

Terwijl het overheidsapparaat groeit, stroomt er steeds meer geld naar externe bureaus. In 2022 betaalde de Rijksoverheid ruim €200 miljoen aan vier grote consultancyreuzen: Deloitte, KPMG, EY en PwC — vier keer zoveel als in 2018. Deloitte alleen verdiende dat jaar bijna €71 miljoen, onder andere met onderzoek naar de coronadeals van Sywert van Lienden.

Laat dat even bezinken: we betalen adviesbureaus om te onderzoeken hoe andere adviesbureaus ons geld hebben verkwist.

In 2023 ging ruim 15% van de personeelskosten op aan externe inhuur. Volgens de Roemernorm mag dat niet boven de 10% uitkomen. Maar die grens is sinds 2015 elk jaar overschreden, stilzwijgend, structureel, en zonder gevolgen.

De adviesindustrie heeft zich diep genesteld in de bestuurslaag. Consultancy is wereldwijd een miljardenbusiness, en ook in Nederland is de draaideur wijd open.

Veel voormalige ministers komen uit de sector. Wopke Hoekstra? McKinsey. Eric Wiebes? McKinsey én OC&C. De oude werkgever wordt vaak de nieuwe opdrachtgever.

“In Den Haag draait de draaideur tussen overheid en adviesbureau sneller dan het beleid.”

Feitenkader – De adviesmaffia aan het roer

• Uitgaven aan externe adviseurs: €50 mln (2018) → €200+ mln (2022)
• Externe inhuur: 15% van personeelskosten (Roemernorm = max 10%)
• Deloitte Nederland omzet 2024: €1,4 miljard
• ❤ Bron: Volkskrant / Woo-documenten / Accountant.nl 2024

De toeslagenaffaire: van fout naar farce

In 2020 schatte het kabinet dat de hersteloperatie van de toeslagenaffaire €310 miljoen zou kosten. 

In 2024 staat de teller op ruim €9,3 miljard. En een geheime notitie van het ministerie van Financiën voorspelt: het kan oplopen tot €14 miljard.

De belangrijkste oorzaak? Een nieuwe compensatiemethode via de stichting van prinses Laurentien, waarbij gedupeerden gemiddeld €128.000 aan schadevergoeding ontvangen

Van €310 miljoen naar €14 miljard. Een overschrijding van 4.400%. En nog steeds geen oplossing.

Wie verdient hieraan?

Ongeveer 30% van de herstelkosten gaat op aan apparaatskosten,  de ambtenaren, managers en externen die de afhandeling begeleiden.

Bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) werken 2.277 mensen. 75% is extern ingehuurd, en kost gemiddeld twee keer zoveel als een vaste kracht.

Consultancybedrijven als Andersson Elffers Felix en Boston Consulting Group doen mee aan de uitvoering. Dezelfde wereld die het oude systeem hielp bouwen, mag nu de brokstukken opruimen.

“We betalen consultants om de schade te herstellen van beleid dat door consultants is geadviseerd.”

Eén moeder, één dossier, €36.000 uitvoeringskosten

Een vrouw uit Rotterdam verloor haar huis, raakte arbeidsongeschikt en moest zeven jaar lang €46.500 aan onterecht gestopte toeslagen terugbetalen. Haar schadevergoeding: €518.416. Maar het kostte de overheid €36.000 aan bureaucratische kosten om haar dossier af te handelen.

Bijna 10% van haar compensatie ging op aan het systeem dat haar zou moeten helpen.

Feitenkader – De toeslagenaffaire

• Geraamde kosten in 2020: €310 miljoen
• Huidige kosten in 2024: €9,3 miljard
• Mogelijk totaal: €14 miljard
• Aantal FTE’s UHT: 2.277 (waarvan 75% extern)
• Uitvoeringskosten per dossier: €36.000
• ❤ Bron: NOS / Algemene Rekenkamer / Ministerie van Financiën 2024

De ICT-catastrofe

De overheid is kampioen in mislukte ICT-projecten. In 2024 alleen al liepen er 184 grote ICT-trajecten, begroot op €6 miljard.

De kostenoverschrijding? €1,62 miljard extra — een stijging van 27%. De hoogste overschrijding sinds 2020.

Slechts 17% van de projecten is afgerond. De rest is vertraagd, vastgelopen of in stille afbouw.

“De overheid bestelt systemen zoals een kind een tekening maakt: enthousiast beginnen, halverwege iets anders willen — en nooit afmaken.”

Deze ICT-debacles zijn niet alleen duur — ze kosten ook tijd, vertrouwen en functionaliteit. Belastingdiensten, zorgsystemen, vergunningstrajecten: ze leunen op software die nooit stabiel draait, te laat geleverd wordt, en vaak niet doet wat beloofd is.

In het bedrijfsleven heet dat wanbeheer.
In Den Haag heet het ‘doorontwikkeling’.

Feitenkader – ICT-debacle

• Aantal grote ICT-projecten: 184
• Oorspronkelijk budget: €6 miljard
• Kostenoverschrijding: €1,62 miljard (+27%)
• Percentage afgerond: 17%
• ❤︎ Bron: Rapportage Grote ICT-activiteiten 2024

De infrastructuur die we niet kunnen betalen

Nederland staat aan de vooravond van een megaklus: het vernieuwen van onze complete infrastructuur. Bruggen, tunnels, sluizen, waterkeringen, installaties — alles veroudert tegelijk.

Op dit moment geven we jaarlijks €1,1 miljard uit. Maar om onze infrastructuur veilig en toekomstbestendig te houden, moet dat bedrag in de komende twintig jaar verdrievoudigen naar €3,4 miljard per jaar.

De totale vernieuwing tot 2100 wordt geraamd op €260 miljard.

En dan praten we nog niet over sluizen, tunneltechnische installaties en regulier wegonderhoud. Alleen al voor waterveiligheid geldt: in 2050 moeten alle primaire keringen aan de wettelijke norm voldoen. Daarvoor is €24 miljard nodig. Maar er is slechts €12 miljard gereserveerd.

Het verwachte tekort? Tussen de €4 en €21 miljard. 

“We laten onze kinderen en kleinkinderen betalen voor de bruggen waar we nu overheen rijden.”

En ondertussen?
Verdwijnt het geld in onderzoek, uitstel, vergaderrapporten en adviesnota’s. Niet in beton. Niet in veiligheid. Niet in daadkracht.

We schuiven structurele keuzes voor ons uit,
zodat niemand politiek beschadigd raakt in het nu.
Maar we laten de rekening liggen in het later.

Wat er wordt gebouwd, is geen infrastructuur, maar uitstel.

Feitenkader – Infrastructuur

• Huidige uitgaven: €1,1 miljard/jaar
• Benodigde uitgaven in 2045: €3,4 miljard/jaar
• Totale vernieuwing tot 2100: €260 miljard
• Waterveiligheid: opgave €24 miljard – gereserveerd €12 miljard
• Verwacht tekort: €4–21 miljard
• ❤ Bron: TNO Prognoserapport / VNG / Eerste Kamer 2024

De draaideur als corrupt mechanisme

De draaideur zonder schaamte. We praten over honderden miljarden euro’s. Bedragen die in het bedrijfsleven alleen toevertrouwd worden aan mensen met ervaring, visie en resultaat.

Maar in Den Haag mag je minister worden van een dossier dat je nog nooit hebt aangeraakt.

• Een minister van Wonen zonder ooit iets gebouwd te hebben.
• Een staatssecretaris van Zorg zonder patiëntcontact.
• Een minister van Financiën zonder ervaring met begrotingen.

“In Den Haag is ervaring geen voorwaarde, het is een uitzondering.”

Slechts 21% van de ministers in de laatste drie kabinetten had directe ervaring in hun beleidsveld.60% van de topambtenaren heeft nooit in de uitvoering gewerkt. En minder dan 10% van de Kamerleden weet hoe het is om verantwoordelijkheid te dragen over een budget van meer dan €100 miljoen

Toch verdienen ze topbedragen.

Een minister ontvangt €205.991 per jaar, een staatssecretaris €192.413. Falen? Geen probleem. Je krijgt een vertrekregeling, een adviesfunctie of een plek bij een bedrijf dat je zelf eerder nog reguleerde.

“In Den Haag is falen de snelste route naar promotie.”

Neem een paar recente voorbeelden:

• Gunay Uslu (D66) vertrok in december 2023 uit het kabinet en keerde terug naar Corendon.
• Ernst Kuipers verliet het ministerie van Volksgezondheid in januari 2024 voor een internationale topfunctie.
• Mark Rutte, na veertien jaar premier benoemd tot secretaris-generaal van de NAVO.

Wat ze achterlieten?
Niet hun verantwoordelijkheden. Wel hun cv’s.

Feitenkader – Gebrek aan ervaring

• Slechts 21% van de ministers (3 kabinetten) had directe ervaring in hun beleidsterrein
• 60% van de topambtenaren werkte nooit in de uitvoering
• <10% van de Kamerleden beheert of beheerde een budget > €100 miljoen
• Salaris minister: €205.991 / staatssecretaris: €192.413
• ❤ Bron: Parlementair Documentatiecentrum / CBS 2025

Voor Marieke had één belletje genoeg geweest

Marieke belt voor de vijfde keer met de Belastingdienst. Haar toeslagen zijn stopgezet — een fout in het systeem.

Aan de telefoon krijgt ze te horen:

“U moet wachten op een brief.”
Zes weken later komt die brief.
Daarin staat:
“U moet bellen.”

“Ik wil gewoon weten waar ik aan toe ben,” zegt ze zacht.

In de tussentijd kan ze haar huur niet betalen. Haar energierekening loopt op. Haar kinderen vragen waarom er geen geld is voor de schoolreis. In Den Haag vergaderen twaalf ambtenaren over hoe ze de communicatie kunnen verbeteren. Een extern bureau schrijft een rapport van €50.000. Conclusie: “Meer empathie tonen in de communicatie.”

Marieke zit inmiddels in de schuldhulpverlening. Kost de gemeente: €10.500 per jaar. Ze is in therapie vanwege stress. Kost de zorgverzekeraar: €2.400 per jaar.

De fout van het systeem de traagheid, de rigiditeit, de loketlogica heeft Marieke in drie jaar tijd €8.900 aan maatschappelijke kosten opgeleverd.

Allemaal omdat niemand haar even belde.

“We hebben een overheid gebouwd die duurder is in het herstellen van fouten dan in het voorkomen ervan.”

Feitenkader – Marieke’s dossier

• 5 telefoontjes, 6 weken wachten, geen oplossing
• Kosten schuldhulp: €3.500/jaar
• Kosten GGZ: €2.400/jaar
• Totale overheidskosten voor 1 burger: €8.900
• ❤ Bron: schatting op basis van gemeentelijke en zorgkosten

Een land reageer je niet met exceltabellen

We hebben een overheid gebouwd die niet meer weet voor wie ze bestaat. Ze meet, telt, verdeelt, hervormt, maar vergeet te dienen.

Steeds meer ambtenaren. Steeds duurdere structuren. Steeds minder vertrouwen. We weten precies hoeveel een fout kost in euro’s.

Maar we vragen ons zelden af wat hij kost aan vertrouwen.
Aan stress. Aan tijd. Aan mensenlevens.

“In Den Haag heet dat beleid. Voor de rest van het land heet het schade.”

Een systeem dat geen fouten durft toe te geven, bouwt geen vertrouwen op. Een overheid die wantrouwen als uitgangspunt kiest, krijgt wantrouwen terug. Een parlement dat faalt om grenzen te stellen, verliest zijn morele gezag.

De waarheid is pijnlijk:
We hebben geen tekort aan geld, maar aan durf. Geen gebrek aan nota’s, maar aan verantwoordelijkheid. En zolang niemand verantwoordelijkheid neemt, is niemand verantwoordelijk.

Feitenkader – Vertrouwen & bestuur

• Vertrouwen in de landelijke politiek: 32% (Ipsos Prinsjesdagonderzoek 2025)
• 62% van de Nederlanders vindt dat “de politiek te veel praat en te weinig doet” (SCP 2025)
• 1 op de 5 ambtenaren ervaart dagelijks ‘systeemdruk’ (AWVN)
• ❤ Bron: SCP / Ipsos / AWVN / Parlement.com 2025

De eindafrekening

We maken elk jaar de begroting op van BV Nederland. Maar waar is de balans? Niet de financiële balans, die staat vol met postjes, potjes en bijstellingen. De echte balans. Die van vertrouwen, verantwoordelijkheid en resultaat.

Wat zetten we tegenover €156 miljard aan bestuur?

• Een toeslagenaffaire die uitgroeit tot een miljardenschandaal.
• ICT-projecten die meer kosten dan ze opleveren.
• Bruggen die verzakken terwijl plannen stijgen.
• Ministers zonder vakkennis.
• Externe bureaus die alles mogen, maar nergens voor staan.
• Burgers die kapot gaan in de systemen die hen zouden moeten beschermen.

“We zijn een land geworden dat zijn eigen schade organiseert.”

In de boekhouding van vertrouwen staat één cijfer centraal: Hoeveel fouten kunnen we ons nog permitteren voordat niemand nog gelooft in correctie?

Het antwoord?
Niet veel meer.

Feitenkader – De balans van 2024

• Apparaatskosten 2024: €156 miljard
• Groei externe inhuur: +34% sinds 2021
• ICT-tekorten: €1,62 miljard overschrijding
• Waterveiligheidstekort: €4–21 miljard
• Vertrouwen in politiek: 32%
• ❤ Bron: Rijksoverheid / SCP / Algemene Rekenkamer 2024–2025

Tot hier

We kunnen doorgaan op dezelfde weg. Meer geld naar systemen.
Meer macht bij mensen die geen verantwoording afleggen. Meer beleid voor beleid.

Of we zetten de klok stil.
Kijken naar de echte rekening.
Niet in euro’s, maar in vertrouwen. In verantwoordelijkheid. In resultaat.

Nederland is niet stuk.
Maar het is ook niet gezond.
We zijn een onderneming geworden die zichzelf bestuurt alsof niemand ooit hoeft af te rekenen.

Wat nu?
Verlaag de kosten niet. Verhoog de rekenschap.
Bezuinig niet op mensen. Bezuinig op macht zonder gevolgen.
Investeer niet in vertrouwen als campagnewoord. Maak het je opdracht.

De verandering begint niet met méér beleid. Maar met mensen die durven zeggen: “Tot hier.”

De Rebellist – de democratie is niet van jullie

Ze noemen het democratie. Maar als je ontslag neemt en toch blijft zitten, is het dan nog van het volk? Als een zetel wordt behandeld als persoonlijk bezit, in plaats van als een opdracht van 18 miljoen mensen, van wie is de democratie dan nog?

In een volwassen democratie is macht tijdelijk. Een Kamerzetel is geen carrièrestap, maar een leenstoel. Gekregen op vertrouwen. Ingeleverd bij vertrek.

Maar in Den Haag mag je blijven zitten zonder kiezers, verdwijnen zonder verantwoording, en terugkomen als adviseur van het systeem dat je net hebt verlaten. De democratie is niet van jullie. Ze is van de mensen die haar betalen.

Het mandaat van de kiezer is geen eigendom. Het is een contract. Voor zolang je dienstbaar bent. Niet langer.

Zodra je opstapt, geef je de stoel terug. Niet uit beleefdheid. Niet uit bescheidenheid. Uit respect.

En dat respect is weg.

• 68% van de Nederlanders heeft weinig tot geen vertrouwen in de landelijke politiek.
• 62% vindt dat er vooral gepraat wordt, maar niet gehandeld.

Niet door het volk.
Maar door degenen die denken dat ze boven het volk staan.

In een echte democratie zijn bestuurders vervangbaar.
In Nederland zijn ze vooral herbruikbaar.

Tot hier. En nu wij.

Slotzin 

Dit is een aflevering uit de serie BV Nederland, waarin we ons land bekijken alsof het een onderneming is. Een bedrijf met 18  miljoen aandeelhouders, maar een directie die niemand ontslaat. Een onderneming die ooit winst wilde maken in vertrouwen,
maar nu vooral vergadert over de schade.

❤︎Volgende aflevering: Het callcenter van Den Haag  – beleid op bestelling. Wie betaalt, bepaalt. 

❤️ De Rebellist

“We hebben een overheid gebouwd die zichzelf bedient en ons de rekening stuurt”